PlaneScapes ꟾ Τοπία Πλατάνων
4 υπεραιωνόβια πλατάνια, μνημεία της φύσης, συνομιλούν μεταξύ τους και διεκδικούν τον ρόλο τους στη σύγχρονη Θεσσαλονίκη
Έκθεση αποτελεσμάτων του ομότιτλου κυλιόμενου εργαστηρίου σχεδιασμού
14 Μαΐου 2026 – 4 Ιουνίου 2026
- Γενική Επιμέλεια και Σχεδιασμός Έκθεσης:
Αθηνά Βιτοπούλου, Αναπληρώτρια Kαθηγήτρια ΤΑΜ ΠΣ ΑΠΘ, Διευθύντρια ΔΠΜΣ Αρχιτεκτονική Τοπίου ΑΠΘ
Βανέσσα Τσακαλίδου, Αναπληρώτρια Kαθηγήτρια ΤΑΜ ΠΣ ΑΠΘ, Διευθύντρια ΠΜΣ Περιβαλλοντικός Αρχιτεκτονικός και Αστικός Σχεδιασμός ΑΠΘ - Ομάδα Επιμέλειας και Σχεδιαμσού Έκθεσης:
Ελένη Αθανασιάδου, Δρ. γεωπόνος-αρχιτέκτονας τοπίου, ΕΔΙΠ Τμήματος Γεωπονίας ΑΠΘ
Γιάννης Βαγιωνάς, φοιτητής ΤΑΜ ΠΣ ΑΠΘ
Ελευθερία Γαβριηλίδου, αρχιτέκτονας μηχ.-αρχιτέκτονας τοπίου, υποψ. διδ. ΤΑΜ ΠΣ ΑΠΘ
Αντώνης Κασσαπάκης, φοιτητής ΤΑΜ ΠΣ ΑΠΘ
Γιώργος Κρεοπώλης, φοιτητής ΤΑΜ ΠΣ ΑΠΘ
Αχιλλέας Παπουτσόπουλος, φοιτητής ΤΑΜ ΠΣ ΑΠΘ
Στις 14 Mαϊου 2026 εγκαινιάστηκε στο MOMus- Mουσείο Σύγχρονης Τέχνης η έκθεση ‘PlaneScapes ꟾ Τοπία Πλατάνων – 4 υπεραιωνόβια πλατάνια, μνημεία της φύσης, συνομιλούν μεταξύ τους και διεκδικούν τον ρόλο τους στη σύγχρονη Θεσσαλονίκη’.
Η έκθεση, που θα λειτουργεί έως τις 4 Ιουνίου 2026, παρουσιάζει τα αποτελέσματα του ομότιτλου κυλιόμενου εργαστηρίου σχεδιασμού, που είχε ως αντικείμενο την προστασία και ανάδειξη των 4 υπεραιωνόβιων πλατάνων της Θεσσαλονίκης, παράλληλα με την κατάρτιση μιας στρατηγικής για τη σύνδεσή τους μέσω ενιαίας διαδρομής-περιπάτου, αξιοποιώντας και ενεργοποιώντας τα στοιχεία άυλης, υλικής και φυσικής πολιτιστικής κληρονομιάς, καθώς και τις λανθάνουσες ποιότητες του αστικού τοπίου.
Πρόκειται για εμβληματικά δέντρα, τα οποία βρίσκονται σε καίρια σημεία του ιστορικού κέντρου:
- απέναντι από την Πορτάρα στην Άνω Πόλη,
- δίπλα στο Τουρκικό Προξενείο,
- στην πλατεία Ναυαρίνου και στο πάρκο Εθνικής Αμύνης-Παύλου Μελά,
- απέναντι από τον Λευκό Πύργο.
Αν και διαθέτουν όλα τα χαρακτηριστικά για την κήρυξή τους ως διατηρητέα μνημεία της φύσης, η θεσμική τους προστασία παραμένει ζητούμενο.
Τα πλατάνια αυτά δεν αποτελούν απλώς πολύτιμα φυσικά στοιχεία μέσα στον πυκνό αστικό ιστό.
Είναι ζωντανά τεκμήρια, μάρτυρες της ιστορίας, της τοπογραφίας και των μετασχηματισμών της Θεσσαλονίκης, φορείς συμβολισμών, αφηγήσεων και σχέσεων.
Η παρουσία τους συνδέεται με:
οθωμανικούς μαχαλάδες, δημόσιες κρήνες, υδραγωγεία, προσφυγικές γειτονιές, αρχαιολογικά κατάλοιπα και νεότερες αστικές επεμβάσεις, αλλά και με ένα υπόγειο, λησμονημένο υδάτινο παλίμψηστο – τους χειμάρρους, τις μισγάγκειες και τα υπόγεια νερά που εξηγούν την παρουσία τους στην πόλη και εξακολουθούν να διαμορφώνουν αθέατα το αστικό τοπίο.
Η διαδρομή από την Άνω Πόλη έως τον Λευκό Πύργο, στο πλαίσιο ενός βιωματικού εργαστηρίου γνωριμίας με τα τέσσερα πλατάνια, με επιτόπιες καταγραφές και φωτογραφική τεκμηρίωση, αποτέλεσε την αφετηρία μιας πράξης αστικής ανάγνωσης: μιας προσπάθειας να ξαναδούμε τη Θεσσαλονίκη μέσα από τέσσερα φυσικά στοιχεία μεγάλης διάρκειας.
Το έδαφος, η σκιά, το νερό, οι ροές, οι στάσεις, οι μνήμες, οι χρήσεις και οι καθημερινές σχέσεις γύρω από τα πλατάνια μετατράπηκαν σε υλικό ανάλυσης, ερμηνείας και σχεδιασμού.
Στόχος του εργαστηρίου ήταν η διερεύνηση του ρόλου και της σημασίας των πλατάνων ως στοιχείων φυσικής πολιτιστικής κληρονομιάς, της ιστορίας και της ταυτότητας των γειτονιών στις οποίες βρίσκονται, αλλά και η αναγνώριση της ευαλωτότητάς τους μέσα στο σύγχρονο σκληρό αστικό περιβάλλον.
Με αυτή την έννοια, η προστασία και ανάδειξή τους τους δεν προσεγγίστηκε μόνο ως τεχνικό ή διαχειριστικό ζήτημα, αλλά ως πράξη φροντίδας: ως πολιτισμικό, οικολογικό και σχεδιαστικό αίτημα που αφορά τη σχέση της πόλης με τα ζωντανά της μνημεία.
Μέσα από αναλυτικές αποτυπώσεις, χαρτογραφήσεις, συνεντεύξεις, σχέδια και προπλάσματα, η έκθεση παρουσιάζει απεικονίσεις ανάλυσης και ερμηνείας του άμεσου και ευρύτερου περιβάλλοντος των τεσσάρων πλατάνων, την πρόταση δημιουργίας ενιαίας διαδρομής-περιπάτου, μιας αστικής αφήγησης με στόχο τη χωρική και συμβολή σύνδεσή τους, καθώς και επιμέρους σχεδιαστικές προτάσεις περιβαλλοντικής, αισθητικής και λειτουργικής αναβάθμισης των δημοσίων χώρων γύρω τους για την προστασία και ανάδειξή τους.
Η έκθεση PlaneScapes ꟾ Τοπία Πλατάνων αναδεικνύει τα τέσσερα πλατάνια ως ζωντανά μνημεία, ως σημεία ανάδυσης της λανθάνουσας οικολογικής μνήμης της πόλης. Προτείνει, τελικά, έναν διαφορετικό τρόπο να κοιτάξουμε την πολιτιστική κληρονομιά της πόλης: όχι μόνο μέσα από τα διακεκριμένα μνημεία, αλλά μέσα από τα ζωντανά τοπία που επιμένουν, σκιάζουν, θυμούνται και διεκδικούν χώρο στο παρόν και το μέλλον της Θεσσαλονίκης.
Η έκθεση υλοποιείται στο πλαίσιο του Aristotle Innovation Forum (AIF) με την υποστήριξη του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και του Τμήματος Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΠΣ ΑΠΘ.
Για τα υλικά και την υλοποίηση της έκθεσης συνεργαστήκαμε με τη Sanelco, την Κακιούσης digital printing, την Τέχνη Μάλαμα και το MOMus art café.
Ιδιαίτερες ευχαριστίες οφείλονται στον Πρόεδρο του MOMus κ. Νότη Χριστοφιλόπουλο, τη Διευθύντρια Θούλη Μυρσιλόγλου, καθώς και τους Στέλιο, Περικλή, Παντελή, Ειρήνη και Γιώργο, για την άψογη φιλοξενία και για τη βοήθεια κατά τη διάρκεια του στησίματος της έκθεσης.
Η έκθεση δεν θα μπορούσε να ολοκληρωθεί χωρίς την πολύτιμη συμβολή των κκ. Κωνσταντίνου Παυλίδη και Βασίλη Ζαφρανά, υπεύθυνων της Νησίδας Υπολογιστών στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΠΣ ΑΠΘ για την επεξεργασία των ξύλινων επιφανειών, καθώς και την άμεση κινητοποίηση και εξαιρετική κατασκευή των ξύλινων πλαισίων από τον αρχιτεχνίτη κ. Στέλιο Καραμπίκα και τον κ. Χρήστο Τζότζη μετά την ευγενή παραχώρησή τους από το Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης.
Παράλληλα με την ένθερμη στήριξη του Πρύτανη κ. Κυριάκου Αναστασιάδη και του Αντιπρύτανη κ. Ιάκωβου Μιχαηλίδη και την ένταξη της έκθεσης στο πρώτο Aristotle Innovation Forum, μια πρωτοβουλία υψηλού κύρους του ΑΠΘ, θα θέλαμε να εκφράσουμε τις θερμές μας ευχαριστίες στους κκ. Σπύρο Πατσάλα, Παύλο Πεχλιβάνη και Άρη Ταχινοζλή, που ανέλαβαν με συνέπεια και έμπρακτη υποστήριξη την κάλυψη σημαντικών λειτουργικών και οικονομικών αναγκών της διοργάνωσης.
Το ομώνυμο εργαστήριο, του οποίου τα αποτελέσματα παρουσιάζονται στην έκθεση, συντονίστηκε από το Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΠΣ ΑΠΘ, σε συνεργασία με το ΔΠΜΣ Αρχιτεκτονική Τοπίου ΑΠΘ και το ΠΜΣ Περιβαλλοντικός Αρχιτεκτονικός και Αστικός Σχεδιασμός ΤΑΜ ΑΠΘ, με την υποστήριξη του Μακεδονικού Κέντρου Σύγχρονης Τέχνης, Αρχιτεκτονικής και Βιομηχανικού Σχεδιασμού. Θερμές ευχαριστίες οφείλονται στην Πρόεδρο ΔΣ ΜΚΣΤ Μαρία Τριανταφυλλίδου και την αρχιτέκτονα-αναστηλώτρια Κλεοπάτρα Θεολογίδου, που υπήρξαν εμπνεύστριες του εργαστηρίου, και συνολικά στις/στους πρωταγωνίστριες/ιστές του εργαστηρίου και της έκθεσης – φοιτήριες/ητές και επιβλέπουσες- που συνεργάστηκαν και δημιούργησαν, ανταλλάσσοντας γνώσεις και εμπειρίες γύρω από το κρίσιμο ζήτημα της φυσικής και πολιτιστικής μας κληρονομιάς.
Συντελεστές Κυλιόμενου Εργαστηρίου:
Συντονισμός και επίβλεψη:
- Ελένη Αθανασιάδου, Δρ. γεωπόνος-αρχιτέκτονας τοπίου, ΕΔΙΠ Τμήματος Γεωπονίας ΑΠΘ
- Αθηνά Βιτοπούλου, Δρ. αρχιτέκτονας μηχ.-πολεοδόμος, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια ΤΑΜ ΑΠΘ, Διευθύντρια ΔΠΜΣ Αρχιτεκτονική Τοπίου ΑΠΘ
- Κλεοπάτρα Θεολογίδου, αρχιτέκτονας μηχ.-αναστηλώτρια
- Μαρία Τριανταφυλλίδου, αρχιτέκτονας μηχ.-μουσειολόγος, πρόεδρος ΔΣ ΜΚΣΤ
- Βανέσσα Τσακαλίδου, Δρ. αρχιτέκτονας μηχ., Αναπληρώτρια Καθηγήτρια ΤΑΜ ΑΠΘ, Διευθύντρια ΠΜΣ Περιβαλλοντικός Αρχιτεκτονικός και Αστικός Σχεδιασμός ΑΠΘ
Επίβλεψη: - Ελευθερία Γαβριηλίδου, αρχιτέκτονας μηχ.-αρχιτέκτονας τοπίου, υποψ. διδ. ΤΑΜ ΑΠΘ
- Θεοδώρα Θεοδωρίδου, πολεοδόμος-χωροτάκτης, υποψ. διδ. ΤΑΜ ΑΠΘ
Ομάδα Φοιτητριών /ων ΑΠΘ: - Γιάννης Βαγιωνάς // Θεοδώρα Βασιλειάδου // Μαυριανός Βελέντζας // Παναγιώτα Γερασιμίδου // Χρυσούλα Δήμητρα Γιάσογλου // Δάφνη Δεργιαδέ // Εμμανουήλ Ζορμπάς // Ευθυμία Καντούρου // Αντώνης Κασσαπάκης // Γιώργος Κρεοπώλης // Μαρία Ειρήνη Λεγάκη // Μαρία Μαραγκού // Κλειώ Ξενοπούλου // Χριστίνα Παπαθανασίου // Ζωή Πάπαρη // Αχιλλέας Παπουτσόπουλος // Νεφέλη Πορταρινού
PlaneScapes ꟾ Τοπία Πλατάνων:
4 υπεραιωνόβια πλατάνια, μνημεία της φύσης, συνομιλούν μεταξύ τους και διεκδικούν τον ρόλο τους στη σύγχρονη Θεσσαλονίκη
